نکته های معنوی

نظر

 

7-هنگامیکه واژه اخلاق را بدون هیچ قرینه ای بکار می بریم ، چه نوع اخلاقی مقصود است ؟

پاسخ :

کاربرد واژه ی اخلاق بدون هیچ قرینه ای ، هم شامل اخلاق خوب وپسندیده می شود و هم شامل اخلاق منفی و ناپسند می گردد ، و اینکه در عرف گفته می شود فلان فرد اخلاق ندارد ، مقصود ازآن ، نداشتن اخلاق مثبت می باشد و اگر گفته می شود فلانی ، فرد با اخلاقی است ، مقصود داشتن اخلاق مثبت وپسندیده است ، در حقیقت در اینجا، قرینه ، فهم عرف است که تعیین می کند چه نوع اخلاقی مورد نظر است .

 


نظر

 

6-چه ویژگی ها و صفاتی هماهنگ با صفت صداقت در انسان می باشد ؟

پاسخ

صداقت یک ویژگی کلیدی در وجود انسان است و صفات دیگری با او در ارتباط است مثلاً  اخلاص و خلوص نیت با این صفت ارتباط دارد زیرا کسیکه کارهای خود را فقط برای خداوند و کسب رضایت او انجام می دهد ، هیچ قصد دیگری جز خداوند در کارهای خود ندارد  و از هر گونه ریا کاری ، تظاهر و دورویی فاصله می گیرد بنا براین نیّت او صادقانه و راستین برای خداوند خواهد بود ، یا صفت وفاداری نیز با صداقت مرتبط است ، به این معنا که اگر انسان به کسی وعده ای می دهد به وعده ی خود وفا نموده و بر خلاف آن رفتار نمی کند .

 


نظر

 

5-داشتن صداقت در روابط اجتماعی ، به چه معنایی است ؟

پاسخ :

  • داشتن صداقت به این معنا است که هر فرد همانگونه که در واقع هست ، خود را نشان دهد و رفتار وگفتار او حاکی از درون و باطن او باشد ، نه اینکه در باطن بگونه ای باشد و در ظاهر خود را بر خلاف آن جلوه دهد ، بنابر این ، هرگونه دوگانگی بین ظاهر و باطن بر خلاف صداقت می باشد ، صداقت گاه در گفتار انسان است و براین اساس به کسی راستگو گفته می شود که سخنش مطابق با واقعیت باشد و گاه در رفتار است به این معنا که انسان در ظاهر خود را  بگونه ای جلوه دهد که در باطن نیز همانگونه می باشد ، مثلاً در ظاهر رفتار نیکوکاران را بروز دهد و در باطن هم نیکوکار باشد .

 


نظر

 

4-اخلاق چه نقشی را در زندگی انسان ها  ایفا می کند ؟

پاسخ :

بخش مهمی از دستورات اخلاقی به رابطه ی انسان با همنوعان خویش ارتباط دارد ،  و از سوی دیگر زندگی اجتماعی نیازمند سازگاری ، تفاهم ، همدلی و همفکری انسان ها با یکدیگر است ، دستورات اخلاقی ، نوعِ روابط انسان ها را برای سازگاری بیشتر با یکدیگر، تنظیم و برنامه ریزی می نماید  ، مثلاً توصیه به داشتنِ صداقت در روابط اجتماعی ، احساس اعتماد را در بین مردم تقویت می نماید و یا سفارش به محبت کردن به دیگران ، باعث جذب دل ها به یکدیگر و توسعه روابط اجتماعی خواهد شد .

 


نظر

 


  3-چرا برخی انسان ها با وجود معیارهایِ اخلاقیِ مثبت و آگاهی از خوب بودنِ یک رفتار ، بر خلاف آن رفتار می کنند ؟

پاسخ :

یکی از ویژگی های هر انسانی بهره مندی از صفت اختیار است ، این ویژگی چنین امکانی را برای انسان فراهم می کند که هر کاری را که بخواهد انجام دهد و هرکاری را که نخواهد انجام ندهد ، بنابراین ، کاملاً قابل تصّور است که یک فرد با وجود آگاهی از خوب بودن یک رفتار ، بر خلاف آن رفتار نماید  و یا با وجود آگاهی از بد بودن عملی ، آن را انجام دهد .گرچه همواره باید توجه داشت ، انجام رفتار های مثبت یا منفی بر اساس انگیزه ، هدف و محاسبه ای صورت می گیرد که هر فرد از انجام دادن یا انجام ندادن رفتاری برای خود دارد .


نظر

 

2-تقسیم اخلاق به اخلاق خوب یا بد ، چه ثمره ونتیجه ای برای انسان دارد ؟

پاسخ :

غالب انسان ها برای تشخیص سمت و سوی رفتار خویش نیازمند یک معیار و ضابطه ای هستند که بر اساس آن ، مسیر و جهتِ رفتار خویش را تعیین کنند ، اگر در مسیر درست و صحیحی باشد آن کار را انجام دهند و اگر مسیر نادرست و اشتباهی باشند از انجام آن رفتارخودداری نمایند و اگر چنین تقسیم بندی و معیاری برای اخلاق پسندیده و ناپسند وجود نداشته باشد ، در جامعه هرج و مرج رفتاری و اخلاقی پدید خواهد آمد و هر کس برای خود معیاری شخصی بر می گزیند و در عمل هیچ توافقی برای خوب یا بد بودن یک رفتار وجود نخواهد داشت .

 


نظر

1-آیا اخلاق ، دلالت بر یک حالت و صفت پایدار ، در وجود انسان دارد ؟

پاسخ :

اخلاق چه در جنبه ی مثبت و چه در جنبه ی منفی آن ، برای شکل گرفتن خود در وجود انسان  ، نیازمند نوعی ثبات و پایداری می باشد ، تا بر اساس آن ، شخصیت هر فرد شکل بگیرد ، و اگر هر روز اخلاق انسان تغییر پیدا نماید ،  اصولاً شخصیتی بی ثبات خواهد داشت و چه بسا دچار اختلالی روانشناختی باشد.

از سوی دیگر توصیف هر انسان به اخلاق پسندیده و یا ناپسند ، زمانی تحقق می یابد که هر فرد از حالت و صفتی پایدار بهره مند باشد  ، و علاوه  ، زمانی انسان می تواند برای خود الگویی اخلاقی انتخاب نماید که الگوی او از اخلاق ثابتی در وجود خود برخوردار باشد تا دیگران بتوانند به او اقتدا نمایند .


نظر

 

دعای حضرت مهدی علیه السلام (26)

در کتاب های دعا ، نیایشی کوتاه از حضرت مهدی علیه السلام نقل شده که دارای مضامین اخلاقی برای اصناف و گروه های مختلف است ، که در اینجا برای آشنایی با این دعا ، به اختصار ، توضیحاتی در مورد فرازهای آن ذکر شده است .

وَ بَارِکْ لِلْحُجَّاجِ وَ الزُّوَّارِ فِی الزَّادِ وَ النَّفَقَةِ

وَ اقْضِ مَا أَوْجَبْتَ عَلَیْهِمْ مِنَ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ بِفَضْلِکَ وَ رَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ‏

خدایا به توشه و مخارج حاجیان و زائران خانه ی خدا برکت عنایت فرما و  پروردگارا  با فضل و رحمتی که داری به آنان توفیق ده تا بتوانند آنچه را بر آنان واجب نمودی ، بجا آورند ، ای مهربان ترین مهربانان

زاد و توشه

  • در قسمت پایانی دعای حضرت مهدی علیه السلام به موضوع حج اشاره می شود که یکی از عبادات مهم و از ارکان دین مبین اسلام است ، امام باقر علیه السلام فرموده اند : اسلام بر پنج (پایه) بنا شده است : بر نماز ، زکات ، روزه ، حج و ولایت اهلبیت علیهم السلام (1) این تعبیر به این معنا است که این پنج چیز به منزله ی ستونی است که دین به واسطه ی آنها بر پا شده و تحقق می یابد و اگر خللی در هر کدام از اینها وارد شود ، به همان میزان ، در دینِ انسان نقص و خللی وارد خواهد شد .


  • از سوی دیگر ، از شرایط مهم در وجوب حج ، موضوع استطاعت است ، و مقصود از استطاعت قدرت و توانایی رفتن به حج است که شرایطی دارد که از جمله ی آنها ؛ داشتن توشه ی راه ، مرکب سواری (وسیله نقلیه عمومی یا خصوصی) ، داشتن مخارج کسانی که مخارج آنها بر او واجب است مانند همسر و فرزند ، برخورداری از سلامت ، امکان رفتن و نبودن مانعی در راه (2) 


  • در این فراز از دعا ، از خداوند در خواست شده که مقدمات این سفر که بخشی از آن زاد و توشه می باشد را برای کسانی که قصد رفتن به خانه ی خداوند دارند ، مهیّا سازد ، و به آن برکت و فزونی دهد که حاجیان بدون دغدغه بتوانند به این سفر معنوی رفته و نگران هزینه های سفر نباشند ، علاوه بر اینکه انجام صحیح این عبادت با شرایطی و جزئیاتی که دارد بگونه ای که مورد قبول و پذیرش خداوند نیز قرار گیرد ، نیازمند لطف و توفیقی است که خداوند نصیب زائر خانه ی خود بگرداند .


خلاصه : در قسمت پایانی دعای حضرت مهدی علیه السلام به موضوع حج اشاره شده است ، حج یکی از ارکان و پایه های دین مبین اسلام است ، و وجوب آن دارای شرایطی است که از جمله ی آنها داشتن زاد و توشه و هزینه های این سفر معنوی و سازنده برای روح انسان است ، تا زائر خانه ی خداوند بتواند بدون دغدغه این واجب الهی را برپا دارد  .


پرسش : رفتن به سفر معنوی حج و انجام مناسک آن چه تأثیری برای انسان دارد ؟


پاسخ : انجام مناسک حج ضمن اینکه اطاعت از فرمان الهی و بجا آوردن وظیفه ای واجب برای انسان است ، در عین حال یاد آور مسئله توحید و یکتایی خداوند است که تجلّی گاه آن خانه ی کعبه و انجام مناسک حج است ، علاوه بر اینکه انسان در حین انجام این مناسک و در حال احرام ، از تمام مظاهر مادی فاصله می گیرد و مانند تمام مسلمانان به یک قبله توجّه می کند و این رمزی برای وحدت میان تمام مسلمانان در جهان خواهد بود .

----------------------

1-قال أبو جعفر (علیه السلام): «بنی الإسلام على خمسة أشیاء: على الصلاة، و الزکاة، و الصوم، و الحج، و الولایة(البرهان فی تفسیر القرآن، ج‏1، ص: 664)

2-إرشاد الأذهان إلى تفسیر القرآن، ص: 67

 


نظر

 

دعای حضرت مهدی علیه السلام (25)

در کتاب های دعا ، نیایشی کوتاه از حضرت مهدی علیه السلام نقل شده که دارای مضامین اخلاقی برای اصناف و گروه های مختلف است ، که در اینجا برای آشنایی با این دعا ، به اختصار ، توضیحاتی در مورد فرازهای آن ذکر شده است .

وَ عَلَى الرَّعِیَّةِ بِالْإِنْصَافِ وَ حُسْنِ السِّیرَةِ

خدایا به عموم مردم (توفیق) رفتار منصفانه و (انجام رفتار و ) روش نیکو ( در زندگی را) عنایت فرما

رفتار منصفانه

  • در فراز قبل در باره حاکمان و مدیران جامعه سخن به میان آمد ، و در این فراز در باره عموم مردمی که در یک جامعه زندگی می کنند ، سخن به میان آمده است ، گرچه همواره نوع رفتاری که حاکمان جامعه با مردم خود دارند در مناسبات بین فردی مردم تأثیر گذار است ، امّا در عین حال از نوع رفتاری که مردم با یکدیگر دارند و تأثیری که این رفتار در فضای اجتماعی دارد نیز نباید غفلت نمود .


  • اگر محیطی اجتماعی را تصوّر نماییم که همه در صدد ، ستم به یکدیگر و ظلم و اجحاف به هم باشند ، فضای اجتماعی آن جامعه ، فضایی ناامن و ناآرام و شاهد قدرت نمایی افراد زورگو و فرصت طلب می باشیم و حق و عدالت در آن جامعه جایگاهی نخواهد داشت ، لذا در این فراز ، برای عموم مردم از خداوند رفتاری منصفانه ، و از روی حق و عدالت و سبک رفتاری نیکویی با یکدیگر ، درخواست شده است .


  • امیر مؤمنان علی علیه السلام می فرمایند : (به مردم) نیکی کن تا به تو نیکی شود ، (به مردم) رحم کن تا به تو رحم شود ، (با مردم) به خیر و خوبی سخن بگو ، تا از تو به خیر و خوبی یاد شود ، با خویشاوندان خود ، ارتباط داشته باش(صله رحم) تا خداوند بر عمر تو بیفزاید (1) ، این حدیث شریف حاکی از آن است که افراد جامعه در مناسبات فردی و اجتماعی خود با یکدیگر به هر صورت رفتار نمایند ، باز خورد آن نیز به همان صورت است ، اگر خوب رفتار کنند ، خوبی خواهند دید و اگر بد رفتار کنند بدی خواهند دید .


خلاصه : همانگونه که حاکمان جامعه نسبت به مردمِ خود ، دارای وظایفی هستند ، مردم یک جامعه نیز نسبت به یکدیگر وظایفی دارند ، در این فراز از دعا از خداوند برای مردم داشتن انصاف و سبک رفتاری نیکو ، نسبت به یکدیگر ، درخواست شده تا درپرتو آن ، فضای همدلی و دوستی در جامعه حاکم گردد .


پرسش : آیا همیشه پاسخ نیکی به مردم ، نیکی خواهد بود ؟


پاسخ : ممکن است در مواردی انسان به کسی نیکی کند ، و طرف مقابل جواب نیکی او را به بدی دهد ، ولی غالباً چنین نیست ، بنابراین تجربه اجتماعی ثابت کرده که در غالب موارد اگر انسان با دیگران رفتار خوبی داشته باشد ، معمولاً پاسخ خوبی دریافت می کند .

---------------------

    1-أَحْسِنْ یُحْسَنْ إِلَیْکَ ارْحَمْ تُرْحَمْ قُلْ خَیْراً تُذْکَرْ بِخَیْرٍ صِلْ رَحِمَکَ یَزِدِ اللَّهُ فِی عُمُرِکَ(بحارالأنوار   ج  71  ص   100    باب-3)  

 


نظر



دعای حضرت مهدی علیه السلام (24)

در کتاب های دعا ، نیایشی کوتاه از حضرت مهدی علیه السلام نقل شده که دارای مضامین اخلاقی برای اصناف و گروه های مختلف است ، که در اینجا برای آشنایی با این دعا ، به اختصار ، توضیحاتی در مورد فرازهای آن ذکر شده است .

وَ عَلَى الْأُمَرَاءِ بِالْعَدْلِ وَ الشَّفَقَةِ

خدایا به فرمانروایان عدالت و مهربانی (نسبت به مردم را) عنایت فرما 

حکومت و عدالت

  • حاکمان و فرمانروایان در هر سطحی از مسئولیت اجتماعی ، نقش مهم و تأثیر گذاری در مدیریت مردم و جامعه را به عهده دارند ، و نتیجه ی تصمیم گیری آنان در زندگی و رفتار مردم ظهور پیدا می کند ، تصمیم های درست آنان می تواند باری را از دوش مردم بردارد ، و تصمیم گیری های نادرست آنان ، زندگی کردن را برای مردم سخت و دشوار گرداند .


  • اولین درخواستی که در اینجا برای حاکمان شده ، موضوع عدالت است ، امروزه عدالت مصادیق گسترده ای پیدا کرده که در گذشته زمینه ی آن مانند امروز فراهم نبوده است ، عدالت در اینجا بیشتر جنبه ی اجتماعی داشته و شامل تمام زمینه های اقتصادی ، فرهنگی ، بهداشتی ، شغلی ، علمی ، و بهره مندی از تمام امکانات و مزایای مادی و معنوی در جامعه می گردد ، این عدالت به گونه ای باید باشد که عموم مردم از مزایای اجتماعی بطور شایسته بهره مند شده و گروهی در محرومیت و اقلیتی در رفاه نباشند .


  • دوّمین چیزی که در اینجا برای فرمانروایان در خواست شده ، موضوع مهربانی و دلسوزی حاکمان است ، اگر فرمانروایان مردم خویش را دوست داشته و به آنان عشق بورزند و درد آنان درد خود باشد و رنج آنان رنج خویش باشد در این صورت است که از ستم کردن به آنان دوری خواهند نمود ، امّا اگر از عواطف انسانی آنگونه که شایسته است بهره مند نباشند و از درد و رنج مردم آگاه و با خبر نبوده ، آنوقت است که بر اجرای عدالت نیز آنگونه که باید اهتمام نخواهند ورزید .


خلاصه : در این فراز برای فرمانروایان درخواست عدالت ورزی و دلسوزی نسبت به مردم شده است ، عدالت یک برنامه عملی و اجرایی در حوزه ی فرمانروایی ، و دلسوزی ، یک امر عاطفی و انسانی است که زمینه ساز عدالت ورزی و پرهیز از ظلم و ستم به مردم خواهد شد .


پرسش : مقصود از درخواست عدالت و دلسوزی برای حاکمان چیست ؟


پاسخ : در خواست این دو موضوع از خداوند ، ضمن اینکه یک دعا می باشد و در صورت صلاحدید خداوند به اجابت خواهد رسید ، نوعی الگو و آرمان برای پیروی فرمانروایان از آن نیز به شمار می آید .